بیماری خروسک در کودکان (Croup)
مقدمه
خروسک (Croup) یک بیماری شایع تنفسی در کودکان است که بیشتر در کودکان زیر ۵ سال رخ میدهد. این بیماری معمولاً در اثر عفونت ویروسی ایجاد میشود و باعث التهاب و تورم در حنجره (لارنکس)، نای (تراشه) و نایژکها میشود. علامت اصلی آن سرفهای شبیه صدای پارس سگ است که میتواند بهویژه در شبها شدت یابد.
⸻
علائم بیماری خروسک
علائم ممکن است از خفیف تا شدید متغیر باشد، و معمولاً به طور ناگهانی بروز میکنند:
1. سرفه خشن و پارسمانند
• بارزترین علامت که باعث نامگذاری بیماری به “خروسک” شده است.
2. خِسخِس صدا هنگام دم (استریدور)
• صدای سوت مانند در هنگام نفس کشیدن، مخصوصاً در دم.
3. تب خفیف تا متوسط
• در برخی کودکان همراه با تب ظاهر میشود.
4. گرفتگی صدا (خشونت صدا)
• کودک ممکن است صدایی گرفته یا ضعیف داشته باشد.
5. مشکل در تنفس، بهویژه در هنگام گریه یا فعالیت
• در موارد شدید، تنفس دشوار و تند میشود.
6. بدتر شدن علائم در شب
• معمولاً علائم شبها شدیدتر میشوند.
⸻
علل خروسک
در بیشتر موارد، خروسک ناشی از ویروسهاست. شایعترین ویروسها عبارتاند از:
• ویروس پاراآنفلوانزا (Parainfluenza) – عامل اصلی
• ویروسهای آنفلوانزا
• ویروس سنسیشیال تنفسی (RSV)
• آدنوویروسها و رینوویروسها
بیماری اغلب از طریق قطرات تنفسی هنگام عطسه یا سرفه منتقل میشود.
⸻
گروههای سنی در معرض خطر
• بیشتر در کودکان ۶ ماهه تا ۵ ساله شایع است.
• پسران کمی بیشتر از دختران دچار آن میشوند.
• شیوع آن در پاییز و اوایل زمستان بیشتر است.
⸻
تشخیص بیماری
پزشک معمولاً بر اساس علائم بالینی و معاینه فیزیکی بیماری را تشخیص میدهد. در موارد خاص ممکن است نیاز به:
• سونوگرافی یا رادیوگرافی گردن برای بررسی تورم راههای هوایی باشد.
• تست اکسیژن خون در موارد شدید
⸻
درمان خروسک
بیشتر موارد خروسک خفیف هستند و در خانه درمان میشوند، ولی موارد شدید ممکن است نیاز به مراقبت پزشکی داشته باشند.
درمان خانگی:
• استنشاق هوای مرطوب یا بخار گرم
– حمام بخار یا دستگاه بخور سرد میتواند کمک کند.
• نشستن در هوای سرد (مثل کنار پنجره یا بیرون در شب)
– گاهی تغییر دمای هوا باعث باز شدن راههای تنفسی میشود.
• مصرف مایعات گرم
– مثل آب گرم یا سوپ برای کاهش تحریک گلو.
• استراحت کافی و خواب منظم
درمان دارویی (تجویز پزشک):
• کورتیکواستروئیدها (مانند دگزامتازون)
– کاهش التهاب راه تنفسی و بهبود علائم.
• اپینفرین استنشاقی
– در موارد شدید برای کاهش سریع تورم مجاری تنفسی.
• استفاده از دستگاه اکسیژن
– در بیمارستان و در موارد کاهش اکسیژن خون.
⸻
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر کودک علائم زیر را داشت، باید سریعاً به پزشک مراجعه شود:
• مشکل جدی در تنفس یا تنگی نفس
• کبودی لبها یا صورت
• خوابآلودگی یا کاهش هوشیاری
• صدای تنفس بسیار بلند یا مداوم
• عدم بهبود با درمانهای خانگی
⸻
پیشگیری از خروسک
• شستن دستها مرتباً برای کاهش انتقال ویروسها
• دوری از افراد مبتلا به سرماخوردگی
• واکسیناسیون مناسب (مانند واکسن آنفلوانزا)
⸻
جمعبندی
خروسک یک بیماری ویروسی نسبتاً شایع ولی قابل مدیریت در کودکان است. اگرچه اغلب با مراقبت خانگی بهبود مییابد، ولی آگاهی از علائم هشداردهنده و دریافت بهموقع کمک پزشکی در موارد شدید، میتواند از بروز عوارض جلوگیری کند. مراقبت از کودک، ایجاد محیطی آرام و استفاده از روشهای مرطوبسازی هوا از مهمترین راهکارهای تسکینی در این بیماری هستند.