افتادگی رحم یکی از اختلالات شایع در میان زنان، به‌ویژه زنان میانسال و مسن است. در این وضعیت، رحم از جایگاه طبیعی خود در لگن به سمت پایین حرکت کرده و گاهی حتی وارد واژن می‌شود. این بیماری به‌طور معمول به دلیل ضعف یا کشیدگی عضلات و رباط‌های نگهدارنده رحم رخ می‌دهد. آگاهی از علائم و دلایل این بیماری می‌تواند به تشخیص زودهنگام و درمان مؤثر آن کمک کند.
⸻
افتادگی رحم چیست؟
رحم در ناحیه لگن توسط عضلات، بافت‌ها و رباط‌هایی نگهداری می‌شود. اگر این ساختارهای حمایتی ضعیف یا آسیب ببینند، رحم ممکن است به سمت پایین حرکت کرده و به داخل واژن یا حتی خارج از آن بیفتد. این شرایط را “پرولاپس رحم” یا افتادگی رحم می‌نامند.
⸻
انواع افتادگی رحم
افتادگی رحم بسته به شدت آن به چهار درجه تقسیم می‌شود:
1. درجه اول: رحم کمی به داخل واژن افتاده است.
2. درجه دوم: دهانه رحم تا نزدیکی دهانه واژن آمده است.
3. درجه سوم: دهانه رحم از دهانه واژن بیرون زده است.
4. درجه چهارم (پروسیڈنشیای کامل): کل رحم بیرون از واژن قرار دارد.
⸻
علائم افتادگی رحم
علائم ممکن است بسته به شدت افتادگی متفاوت باشند:
علائم خفیف:
• احساس پری یا فشار در لگن
• کمردرد خفیف
• احساس وجود چیزی در واژن
علائم شدیدتر:
• بیرون‌زدگی واضح از واژن
• دشواری در ادرار کردن یا تخلیه کامل مثانه
• نشت ادرار یا بی‌اختیاری
• یبوست یا مشکل در اجابت مزاج
• درد در هنگام رابطه جنسی
• احساس کشیدگی یا سنگینی در ناحیه لگن، به‌ویژه هنگام ایستادن یا فعالیت
⸻
دلایل و عوامل خطر افتادگی رحم
1. زایمان طبیعی دشوار یا چندقلویی
2. بالا رفتن سن و یائسگی (کاهش استروژن)
3. سابقه خانوادگی پرولاپس
4. چاقی یا اضافه وزن
5. یبوست مزمن و فشار زیاد هنگام دفع
6. بلند کردن اجسام سنگین به‌صورت مکرر
7. سرفه مزمن (مثلاً ناشی از آسم یا سیگار)
⸻
تشخیص افتادگی رحم
پزشک معمولاً با معاینه لگنی و بررسی علائم بیمار، تشخیص را انجام می‌دهد. در برخی موارد، آزمایش‌هایی مانند سونوگرافی یا MRI برای بررسی میزان افتادگی به‌کار می‌روند.
⸻
درمان افتادگی رحم
درمان‌های غیرجراحی (موارد خفیف تا متوسط):
1. تمرینات کگل
• تقویت عضلات کف لگن برای بهبود حمایت از رحم.
2. پزشک ممکن است از وسیله‌ای به نام “پساری (Pessary)” استفاده کند
• وسیله‌ای پلاستیکی که در واژن قرار می‌گیرد و رحم را بالا نگه می‌دارد.
3. تغییر سبک زندگی
• کاهش وزن، ترک سیگار، درمان یبوست و جلوگیری از بلند کردن اجسام سنگین.
درمان جراحی (موارد شدید یا غیرقابل کنترل):
1. هیسترکتومی (برداشتن رحم)
2. ترمیم عضلات و رباط‌های لگن (جراحی بازسازی لگن)
انتخاب نوع جراحی به سن، وضعیت سلامت عمومی، و میل به بارداری آینده بستگی دارد.
⸻
پیشگیری از افتادگی رحم
• انجام منظم تمرینات کگل
• حفظ وزن مناسب
• پرهیز از یبوست با مصرف فیبر کافی
• اجتناب از بلند کردن اجسام سنگین
• درمان سریع سرفه‌های مزمن یا بیماری‌های تنفسی
⸻
جمع‌بندی
افتادگی رحم بیماری شایعی است که می‌تواند زندگی روزمره زنان را مختل کند، اما با آگاهی از علائم و مراجعه به‌موقع به پزشک، می‌توان از پیشرفت آن جلوگیری کرده یا به خوبی آن را درمان کرد. تقویت عضلات کف لگن، اصلاح سبک زندگی و پیگیری درمان‌های مناسب از مؤثرترین راهکارها در مقابله با این بیماری هستند.