واکسن هاری چیست؟
واکسن هاری، واکسنی است که برای پیشگیری از بیماری هاری (Rabies) استفاده میشود. این بیماری یک عفونت ویروسی بسیار خطرناک و همیشه کشنده است و از طریق گاز گرفتن یا خراشیدن توسط حیوانات آلوده (از جمله سگها، گربهها، خفاشها و روباهها) به انسان منتقل میشود. انواع واکسن هاری به شرح زیر است:
- پیشگیری قبل از تماس
- پیشگیری بعد از تماس
مزایای واکسن هاری
واکسن هاری یکی از مهمترین واکسنها در پیشگیری از یک بیماری ویروسی بسیار کشنده است. مزایای این واکسن در ادامه شرح داده شده است:
- پیشگیری قطعی از مرگ ناشی از هاری: هاری یک بیماری ویروسی است که در صورت بروز علائم، تقریباً همیشه مرگبار است. اما اگر واکسن به موقع تزریق شود (پیش از بروز علائم)، میتواند به صورت کامل از ابتلا به بیماری جلوگیری کند. این مورد یکی از مهمترین مزایای واکسن است.
- ایمنی بلندمدت برای افراد در معرض خطر: افرادی مانند دامپزشکان، جنگلبانان یا کارگران آزمایشگاههایی که با حیوانات یا ویروس هاری در تماس میباشند، با تزریق پیشگیرانه واکسن، ایمنی بلند مدت به دست میآورند و با آرامش خاطر به کار خود ادامه میدهند.
- امکان نجات جان انسان پس از تماس با حیوان آلوده: در صورتی که فردی توسط حیوانی گاز گرفته شود، تزریق سریع واکسن هاری میتواند ویروس را قبل از ورود به سیستم عصبی متوقف کند و از مرگ جلوگیری نماید.
- بیخطر و قابل تحمل بودن واکسن: واکسنهای مدرن هاری از ویروس غیر فعال شده ساخته شده است و عوارض جانبی کمی دارند. عوارض احتمالی مانند درد محل تزریق، تب یا خستگی، خفیف و موقتی میباشند.
- قابل استفاده برای کودکان و بزرگسالان: واکسن هاری برای همه گروههای سنی قابل استفاده است و در صورت لزوم، حتی کودکان نیز میتوانند از آن استفاده کنند. برای نتیجه بهتر میتوانید از مکمل های کمک درمانی استفاده کنید.
ترکیبات واکسن هاری
این واکسن از ترکیباتی تشکیل شده است که هدف اصلی آنها، تحریک سیستم ایمنی بدن برای تولید آنتیبادی علیه ویروس هاری است، بدون آنکه خود واکسن باعث بیماری شود. در ادامه، ترکیبات اصلی واکسن هاری را توضیح دادهایم:
- ویروس غیرفعال هاری
- محیط کشت سلولی
- مواد نگهدارنده و پایدارکننده
- مواد نگهدارنده ضد آلودگی (در برخی واکسنها)
- محلول بافر
نحوه تزریق واکسن هاری
نحوه تزریق واکسن هاری بستگی به هدف تزریق دارد؛ یعنی اینکه واکسن برای پیشگیری پیش از تماس با ویروس (پیشگیرانه) یا پس از گاز گرفتن یا تماس با حیوان مشکوک (بعد از تماس) استفاده میشود. برای اطلاع از نحوه تزریق با ما همراه باشید.
- این واکسن بیشتر برای دامپزشکان، جنگلبانان، غارنوردان، کارکنان آزمایشگاههای ویروسی و غیره تزریق میشود.
- نحوه تزریق آمپول عضلانی (داخل عضله دلتوئید در بازو)است و در سه نوبت به ترتیب روز اول، روز هفتم و روز 21 تا 28 تزریق میشود. بسته به میزان خطر، هر ۳ تا ۵ سال یک نوبت تزریق یادآور توصیه میشود.
- ابتدا باید دست را شستشو دهید و سپس زخم باید بلافاصله با آب و صابون به مدت ۱۵ دقیقه شسته شود. واکسیناسیون عضلانی در ۴ نوبت شامل روز اول، روز سوم، روز هفتم و روز چهاردهم توسط کادر درمان تزریق میشود.
- دقت داشته باشید که اگر از قبل چند نوبت تزریق داشتید، نیاز به تزریق 4 دوز نیست و تزریق 2 دوز کافی است. محل تزریق همیشه در عضله دلتوئید (بازو) برای بزرگسالان؛ در کودکان خردسال، ممکن است در ران تزریق شود.
مدت زمان ایمنی واکسن هاری
مدت زمان ایمنی واکسن هاری، بسته به نوع مصرف آن (پیشگیرانه یا پس از تماس)، متفاوت است. به صورت کلی میتوان گفت که ایمنی ایجاد شده پس از تکمیل دوزهای واکسن هاری چندین سال ماندگار است و در برخی موارد تا ۱۰ سال یا بیشتر نیز ادامه دارد.
عوارض واکسن هاری
تزریق این واکسن مانند بسیاری از داروهای ایمنی با عوارض خفیف تا شدیدی همراه است. برخی از عوارض شایع واکسن هاری به شرح زیر است:
- درد، تورم یا قرمزی در محل تزریق
- تب خفیف
- سردرد
- خستگی یا بیحالی
- درد عضلانی یا مفصلی
- حالت تهوع
به علاوه، برخی بیماران بعد از مصرف عوارض جانبی جدی و خطرناکی گزارش کردند که نیاز به قطع مصرف و بررسی پزشک دارد. برخی از عوارض جدی و خطرناک این آمپول به شرح زیر میباشد:
- تورم صورت، لبها، زبان یا گلو
- تنگی نفس و خس خس سینه
- بثورات جلدی شدید و خارش
- آسیب کبدی یا کلیوی
- تشنج
- توهم و رفتارهای غیرطبیعی
- افسردگی شدید و افکار خودکشی
موارد احتیاط و منع مصرف
قبل از مصرف، اگر به آن یا سایر ترکیبات موجود در واکسن حساسیت دارید، از مصرف خودداری کنید. برخی از موارد احتیاط واکسن هاری به شرح زیر است:
- اگر فرد سابقهی واکنش شدید آلرژیک (آنافیلاکسی) به دوز قبلی واکسن یا اجزای آن (مانند ژلاتین، آلبومین انسانی یا آنتیبیوتیکها مانند نئومایسین) دارد، تزریق باید با احتیاط و تحت نظر پزشک انجام شود.
- در موارد پیشگیرانه، باید با نظر پزشک و با ارزیابی ریسک و فایده تصمیم به تزریق گرفت. در موارد اورژانسی (مانند گاز گرفتگی)، تزریق واکسن حتی در دوران بارداری توصیه میشود چون خطر هاری بسیار جدی است و جان مادر را تهدید میکند.
- تزریق برای کودکان نیز ایمن است، ولی دوز و محل تزریق باید متناسب با سن و وزن کودک توسط پزشک تنظیم شود. در کودکان زیر 2 سال، واکسن در عضلهی ران تزریق میشود.
- واکسن باید فقط در عضله دلتوئید (بازو) تزریق شود. تزریق در باسن به دلیل چربی زیاد ممکن است باعث کاهش جذب و اثربخشی واکسن شود. در کودکان خردسال، عضله قدامی ران ترجیح داده میشود.
- بهتر است بین تزریق واکسن هاری و سایر واکسنها، حداقل چند روز فاصله باشد، مگر اینکه تزریق همزمان از نظر پزشکی ضروری باشد. تزریق همزمان با ایمونوگلوبولین باید با احتیاط انجام شود و در ناحیهای متفاوت از بدن تزریق شود.
اگر واکسن هاری نزنیم چه میشود؟
اگر پس از تماس با حیوان مشکوک به هاری، واکسن هاری تزریق نشود، ویروس هاری به تدریج وارد اعصاب محیطی شده و به سوی مغز حرکت میکند. این روند منجر به بروز علائم مغزی شدید مانند ترس از آب، توهم، فلج عضلات، تشنج و در نهایت اغما و مرگ میشود. بیماری هاری پس از بروز علائم، تقریباً همیشه کشنده است و هیچ درمان مناسبی ندارد، بنابراین در صورت عدم تزریق واکسن به موقع، خطر مرگ قطعی وجود دارد. به همین دلیل، هاری یکی از معدود بیماریهایی است که واکسیناسیون سریع بعد از تماس تنها راه نجات از آن است.
مصرف واکسن هاری در بارداری
بله، مصرف واکسن هاری در دوران بارداری در شرایط ضروری کاملاً مجاز و ایمن است. با توجه به اینکه هاری یک بیماری کشنده و غیرقابل درمان پس از شروع علائم است، اگر زنی در دوران بارداری در معرض تماس با ویروس هاری قرار بگیرد (مانند گازگرفتگی یا خراش توسط حیوان مشکوک)، واکسیناسیون باید بدون تأخیر انجام شود، زیرا جان مادر و به صورت غیرمستقیم جان جنین در خطر خواهد بود.
تداخل دارویی واکسن هاری
قبل از استفاده، داروهای تجویزی و گیاهی مورد استفاده خود را به پزشک اطلاع دهید تا در صورت نیاز نسخه یا دوز مصرفی واکسن را تغییر دهد.
شرایط نگهداری واکسن هاری
واکسن هاری باید در دمای ۲ تا ۸ درجه سانتیگراد (یخچال استاندارد) نگهداری شود. این واکسن باید دور از نور و رطوبت نگهداری شود تا ساختار آن سالم بماند.